Ja, maar? Ja, en!

Ja, maar? Ja, en!

Zie je een situatie zoals deze is of zoals je graag zou willen dat deze was? Kijk je vooral naar wat er ontbreekt of mis is? Of zie je liever wat er aanwezig is en wat goed gaat? Kortom: welke basishouding heb je in het leven? Zie je eerder kansen en mogelijkheden? Of tekortkomingen en bedreigingen? Zeg je ‘ja maar’ of ‘ja en’.

Ja maar? Typisch Nederlands

Het ‘ja maar’ is een typisch Nederlandse kernkwaliteit en valkuil tegelijk. Wij zijn goed in het polderen, compromissen sluiten, draagvlak creëren en de vrede bewaren. Maar kunnen wij met deze houding een ‘oorlog’ winnen, uitmuntende resultaten behalen en onder tijdsdruk presteren? Volgens managementgoeroe Stephen Covey is het aanzienlijk productiever als wij leren om te creëren in plaats van te reageren. Om oorzaak te zijn in plaats van gevolg van de omstandigheden.

Een ja-maar als levenshouding is weinig productief. Het maakt ons onnodig kritisch en voorzichtig en weerhoudt ons ervan om actie te ondernemen. Hier zijn een paar voorbeelden van veelgebruikte ja-maars in het bedrijfsleven.

Ja maar:

… is er wel een plan van aanpak?
… daar hebben wij onvoldoende geld of mensen voor.
… dat zit niet in mijn taak- of functiepakket.
… dat hebben we al eerder geprobeerd.
… kan ik dat wel?
… wie heeft dat verzonnen?

Een ja-maar-blik is een fundamenteel andere kijk op de wereld en levenshouding dan een ja-en-houding: waar de eerste de werkelijkheid steeds vergelijkt met zijn verwachting, is de laatste in staat om de mogelijkheden en het potentieel van de werkelijkheid te zien. Een ja-maar-houding is gebaseerd op angst voor verandering en op wat allemaal mis kan gaan. Deze houding is bijvoorbeeld wel degelijk geschikt als het gaat om het nemen van beslissingen zoals een investering van een paar miljoen. Maar als een beslissing eenmaal is genomen, heeft ja-maar geen enkele zin meer. Dan blokkeert het de creativiteit en positieve ontwikkelingen. Een ja-enhouding betekent ophouden met de werkelijkheid steeds te be- en veroordelen en te kijken wat er is in plaats van wat er ontbreekt.

Focus op wat is en tel de zegeningen

Wij denken vaak dat wij eerst van alles moeten hebben om dingen te kunnen doen die wij leuk vinden en dat wij daarna pas gelukkig zijn. Maar het bestaan is al een gegeven, wij kunnen niet niet-zijn. Het is goed om te beseffen dat u niet van alles hoeft te doen om er te mogen zijn. Wees blij met wat er al is. Succes is niet iets om na te streven, maar om te ervaren. Het is een keuze om te kijken naar de dingen die goed gaan in plaats van gefrustreerd te zijn over wat er (nog) niet is.

Vertaal angst in verlangen

De bron van ja-maar is angst. Het is niet zozeer de angst voor het onbekende dat mensen doorgaans tegenhoudt, maar de angst voor het verlaten van het bekende. Het heeft geen nut om angsten te bestrijden. Het is beter om deze te accepteren en ons meer te richten op onze verlangens. Als jij je zorgen maakt of anderen je aardig vinden, kun je het beste gewoon aardig zijn. Als je bang bent om ziek te worden, zorg dan dat je gezond leeft. Denk niet in belemmeringen, maar in mogelijkheden.

Wees bereid een prijs te betalen

In een leven kun je niet alles bereiken, waarvan je wellicht droomt. Elke keuze heeft een consequentie. Wie succesvol wil zijn, zal moeten kiezen en zich beperken. Als je volmondig ja kunt zeggen tegen de prijs van jouw keuzes ligt de weg naar succes open.

Denk in termen van win-win

Compromissen sluiten of wedijveren met anderen is nergens voor nodig. Je kunt veel meer uit jezelf en anderen halen, als je gelooft in de kracht van synergie en coöperatie.

Beloon gewenst gedrag

Om positief te veranderen, is het goed om het gewenste gedrag van jezelf en anderen te belonen en obstructie aan te pakken. Dan neemt het positieve gedrag vanzelf toe. Wij kunnen onszelf als het ware opnieuw conditioneren.

Heb geduld, doorzettingsvermogen en volharding

Topprestaties neerzetten of succesvol zijn, is niet iets dat je overnacht kunt bereiken. Daar heb je een grote dosis geduld, doorzettingsvermogen en volharding voor nodig. Laat je niet ontmoedigen door tegenslagen of verlies. Het is wel belangrijk dat je iets doet wat je echt leuk en belangrijk vindt, anders is het lastig om vol te houden. Succes is overigens een definitiekwestie: het kan
gaan om het behalen van doelstellingen of een glanzende carrière. Wat het ook is, succes is niet iets dat je kunt vasthouden, het is een vluchtige ervaring. Succes is ook ja kunnen zeggen tegen de werkelijkheid in plaats van zich ertegen te verzetten

Zeg ja tegen ja-maar

Elke ja produceert een serie ja-maar’s. Door dit simpelweg te accepteren, verdwijnt de weerstand en kunnen twijfels vanzelf oplossen.

Begin nu

Zeg vanaf vandaag ja-en, ook al weet je niet precies hoe je dat moet doen. Heb vertrouwen dat je onderweg zult leren wat je nodig hebt.

Wil je meer blogs en artikelen van Q-Impact lezen ter inspiratie? Als eerste op de hoogte zijn van ons laatste nieuws? Volg dan onze Facebook- en LinkedInpagina.

Wil je je verder verdiepen in dit onderwerp? Lees dan deze twee boeken:

Ja-maar wat als alles lukt. De tien regels voor een Ja-maar-vrij-leven. Een boek van Berthold Gunster.
De zeven eigenschappen van effectief leiderschap. Een boek van Stephen Covey.

Overige boekentips hebben we natuurlijk ook.

Q-Impact. Quality in behavior.

(Deze essential is tot stand gekomen in samenwerking met Dominique Haijtema, auteur van onder andere Leiderschap in de 21ste eeuw en De essentie van leiderschap.)